Arapça sayılar, Arap matematikçiler tarafından geliştirilmiş bir sayı sistemidir. Günümüzde özellikle Mağrip bölgesinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu sayı sistemi, Avrupa’ya ise Papa II. Silvester tarafından tanıtılmıştır. Papa II. Silvester, Karaviyyîn Üniversitesi’nde eğitim almış ve burada Arap rakamlarıyla tanışmıştır. Bu tanışma sonucunda, Arapça sayılar Avrupa’ya girmiştir.

Arapça Rakamların Avrupa’ya Geçişi

Papa II. Silvester, Karaviyyîn Üniversitesi’nde eğitim almış ve Arap rakamlarını Avrupa’ya tanıtmıştır. Bu nedenle, bazen “rakamların papası” olarak anılmaktadır. O dönemde Avrupa, en basit matematiksel işlemleri bile yapmada zorluk çeken Roma rakamlarını kullanmaktaydı. Papa II. Silvester, Arap rakamlarını Avrupa’ya tanıtırken büyük zorluklarla karşılaşmıştır. Dönemindeki yazarlar, Roma ve Yunan kültürlerinin diğer tüm kültürlerden üstün olduğuna inanarak sıfırın ve Arap rakamlarının önemini kabul etmeye istekli değillerdi. Bu durum, Papa II. Silvester’in, Arap rakamlarını kullanarak geliştirdiği yeni bir abaküs olan “Gerbert Abaküsü”nü icat etmesine yol açmıştır. Gerbert abaküsünün çalışma sistemin şuradaki videodan izleyebilirsiniz. Bu abaküs, Roma abaküsünün geliştirilmiş bir versiyonudur ve daha etkilidir. Ancak sıfır kullanılmadan tasarlanmıştır. Bu nedenle, onuncu ve on birinci yüzyıldan kalma el yazmalarında sıfır görünmemektedir.

Avrupa’daki Arap rakamlarını içeren en eski tarihi el yazması, 975 yılında İspanya’nın doğusunda, Endülüs döneminde yazılmış olan “Vigilance” adlı eserdir. Bu eser bugün Madrid Kütüphanesi’nde korunmaktadır. Ancak bu eserde de sıfır (0) yer almamaktadır.

Doğu araştırmacısı Sigrid Hunke, bu kültürün sayılara kattığı değeri şu şekilde ifade eder: “Bize bu iyiliği bahşeden bu kavmi, rakamlara Arap rakamları diye adlandırarak teşekkür ettik.” Bu ifade, Arap rakamlarının tarihi ve kültürel önemini vurgulamaktadır. Aynı zamanda Arapça rakamların dünya üzerindeki etkisini de göstermektedir.

Yazma Eserlerde Arapça Rakamlar

Rakamların Tanımı ve Kullanımı

Rakamlar, sayıların ifadesinde kullanılan sembollerdir. Arapçada rakamlar, Mağrip rakamları (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) ve Doğu rakamları (٠، ١، ٢، ٣، ٤، ٥، ٦، ٧، ٨، ٩) olarak ikiye ayrılır. M.S. 787 yılında, sıfırın bir nokta şeklinde çizildiği rakamlar, Arapça eserlerde görünmeye başlamıştır. Bu, sıfırın matematiksel işlemlerde kullanılmasına yönelik önemli bir adım olmuştur. Bu alanda en dikkat çekici isimlerden biri, matematik biliminin temellerini atan Muhammed bin Musa el-Harezmi’dir.

Sayı ve Rakam Arasındaki Fark

Sayılar ve rakamlar arasındaki fark oldukça önemlidir. Rakamlar, sayıların temsili için kullanılan şekillerdir. Örneğin, “7” bir rakamdır, ancak “37” sayısı iki rakamdan (3 ve 7) oluşmaktadır. Bu nedenle “37 rakamı” demek yerine “37 sayısı” demek gerekir. Bu bağlamda, sayıların sonu yokken, rakamların sayısı on tane ile sınırlıdır. Arapça rakamlar, dünya genelinde kullanılan rakamların adıdır ve Batı el yazmalarında da bu şekilde anılmaktadır.

Rakamlar sıfırdan başlayarak dokuza kadar devam eder: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9

Rakam Türleri

Araplar, bağımsız olarak gelişen iki farklı rakam türü tanımışlardır. Bunlar:

1. Doğu Arapça Rakamları: Hala doğu Arap ülkelerinde kullanılan bu rakamlar, günümüzde Arapça konuşulan birçok bölgede aktif olarak kullanılmaktadır.
2. Mağrip Arapça Rakamları: Bu rakamlar, özellikle Mağrip ülkelerinde, yani Kuzey Afrika’nın batısında kullanılan bir diğer rakam türüdür.

Mağrip Arapça Rakamları	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9
Doğu Arapça Rakamları	٠	١	٢	٣	٤	٥	٦	٧	٨	٩

0-10 Arası Arapça Sayılar

Türkçe Sayı	Arapça Sayı	Arapça Yazım	Türkçe Telaffuz
Sıfır	٠	صِفْرٌ	Sıfır
Bir	١	وَاحِدٌ	Vahid
İki	٢	اثْنَانِ	İsnani
Üç	٣	ثَلاثَةٌ	Selase
Dört	٤	أَرْبَعَةٌ	Arba’a
Beş	٥	خَمْسَةٌ	Hamse
Altı	٦	سِتَّةٌ	Sitte
Yedi	٧	سَبْعَةٌ	Seb’a
Sekiz	٨	ثَمَانِيَةٌ	Semaniye
Dokuz	٩	تِسْعَةٌ	Tis’a
On	١٠	عَشَرَةٌ	Aşara

10-20 Arası Arapça Sayılar

Türkçe Sayı	Arapça Sayı	Arapça Yazım	Türkçe Telaffuz
On	١٠	عَشَرَةٌ	Aşara
On bir	١١	أَحَدَ عَشَرَ	Ehade Aşar
On iki	١٢	اثْنَا عَشَرَ	İsna Aşar
On üç	١٣	ثَلاثَةَ عَشَرَ	Selase Aşar
On dört	١٤	أَرْبَعَةَ عَشَرَ	Arba’a Aşar
On beş	١٥	خَمْسَةَ عَشَرَ	Hamse Aşar
On altı	١٦	سِتَّةَ عَشَرَ	Sitte Aşar
On yedi	١٧	سَبْعَةَ عَشَرَ	Seb’a Aşar
On sekiz	١٨	ثَمَانِيَةَ عَشَرَ	Semaniye Aşar
On dokuz	١٩	تِسْعَةَ عَشَرَ	Tis’a Aşar
Yirmi	٢٠	عِشْرُونَ	İşrûn

20-100 Arası Arapça Sayılar

Türkçe Sayı	Arapça Sayı	Arapça Yazım	Türkçe Telaffuz
Yirmi	٢٠	عِشْرُونَ	İşrûn
Otuz	٣٠	ثَلاثُونَ	Selasun
Kırk	٤٠	أَرْبَعُونَ	Arba’ûn
Elli	٥٠	خَمْسُونَ	Hamsûn
Altmış	٦٠	سِتُّونَ	Sittûn
Yetmiş	٧٠	سَبْعُونَ	Seb’ûn
Seksen	٨٠	ثَمَانُونَ	Semanun
Doksan	٩٠	تِسْعُونَ	Tis’ûn
Yüz	١٠٠	مِئَةٌ	Mi’e

Arapça 11-99 arası sayıları söylemek için önce birler basamağı sonra onlar basamağını söylenir. 21 diyebilmek için önce 1 anlamına gelen “vahid” sonra 20 anlamına gelen “işrûn” denir. 21 yani vahid ve işrûn

Arapça Sayılara Örnekler

Türkçe Sayı	Arapça Sayı	Arapça Yazım	Türkçe Telaffuz
Yirmi bir	٢١	وَاحِدٌ وَعِشْرُونَ	Vahid ve İşrûn
Otuz iki	٣٢	اثْنَانِ وَثَلاثُونَ	İsnani ve Selasun
Kırk üç	٤٣	ثَلاثَةٌ وَأَرْبَعُونَ	Selase ve Arba’ûn
Elli dört	٥٤	أَرْبَعَةٌ وَخَمْسُونَ	Arba’a ve Hamsûn
Altmış beş	٦٥	خَمْسَةٌ وَسِتُّونَ	Hamse ve Sittûn
Yetmiş altı	٧٦	سِتَّةٌ وَسَبْعُونَ	Sitte ve Seb’ûn
Seksen yedi	٨٧	سَبْعَةٌ وَثَمَانُونَ	Seb’a ve Semanun
Doksan sekiz	٩٨	ثَمَانِيَةٌ وَتِسْعُونَ	Semaniye ve Tis’ûn
Yüz yirmi beş	١٢٥	مِئَةٌ وَخَمْسَةٌ وَعِشْرُونَ	Mi’e ve Hamse ve İşrûn
Bin	١٠٠٠	أَلْفٌ	Elf

Sonuç

Arapça sayılar, yalnızca bir matematiksel araç olmanın ötesinde, kültürel etkileşimlerin ve bilimsel gelişmelerin bir parçası olarak tarih boyunca önemli bir rol oynamıştır. Rakamların Arap dünyasında ortaya çıkışı ve daha sonra Avrupa’ya geçişi, matematiksel düşüncenin evrimine büyük katkılarda bulunmuştur. Arap rakamları, günümüzde de matematik ve bilim alanında evrensel bir standart olarak kullanılmaktadır. Bu durum, onların tarihsel önemini daha da artırmaktadır. Arapça sayılar, hem matematiksel hem de kültürel bir miras olarak, dünya üzerindeki etkilerini sürdürmektedir.

anasayfa