Zuheyr bin Ebî Sulmâ bin Rebîa bin Rabah el-Meznî; 520-609 tarihleri arasında yaşamış önemi Arap bilgini ve Cahiliye şairidir. En-Nâbiğa ez-Zubyânî ve İmruʾu’l-Kays ile birlikte Cahiliye döneminin üç büyük şairi olarak kabul edilirler.

Zuheyr bin Ebî Sulmâ’nın Hayatı

Zuheyr bin Ebî Sulmâ, o dönem Medine’ye bağlı Gatafan diyarında doğmuştur. Adı (زهير), çiçek anlamına gelen zehr (زهر) veya parlak anlamına gelen ezher (أزهر) sözcüğünün ismi tasgiridir. Şairlik geleneği olan bir aileden gelmektedir. Zuheyr’in babası Ebî Sulmâ şairdir ve yine kendi gibi şair olan Beşame bin Gadîr’in kız kardeşiyle evlenmiştir. Bunlara ek olarak dayısı, iki oğlu, iki kız kardeşi ve iki torunu da şairdir. Mersiyesiyle ünlü kadın şair Hansa, Zuheyr’in kız kardeşidir. Babası Ebî Sulmâ, erken yaşta ölünce annesi yine bir başka şair olan Evs bin Hacer’le evlenmiştir.

Zuheyr bin Ebî Sulmâ hayatı boyunca iki defa evlenmiştir. Bunlardan ilki olan Ümmü Evfâ’yı meşhur muallakasının nesib bölümünde zikretmiştir.

أَمِن أُمِّ أَوفى دِمنَةٌ لَم تَكَلَّمِ
بِحَومانَةِ الدُرّاجِ فَالمُتَثَلَّمِ
وَدارٌ لَها بِالرَقمَتَينِ كَأَنَّها
مَراجِعُ وَشمٍ في نَواشِرِ مِعصَمِ

زهير بن أبي سلمى

Ümmü Evfâ’dan doğan çocukları küçük yaşta vefat ettiğinden dolayı kendisinden boşanmıştır. Daha sonra Kebşe binti Ammar ile evlenmiş ve ondan iki erkek çocuğu olmuştur. Bu çocuklar da babaları gibi şair olan Ebul Midrab Ka’b bin Zuheyr ile Buceyr bin Zuheyr’dir. Bunların dışında küçük yaşta ölen Salim adında bir oğlu ve Vebere adında bir kızı vardır.

Babası vefat ettikten sonra mirası dağıtılırken Beşame bin Gadîr, Zuheyr’e mirasın en değerli kısmı olan şiiri kendisine ayırdığını söylemiştir. Zuheyr, bunun bir mal olmadığını söyleyerek itiraz etmiştir. Ancak Beşame, kendisinin şiir geleneğini babasının kabilesinden tevarüs ettiğini ve bunun en değerli şey olduğunu iddia etmiştir. Bu nedenle Zuheyr, şiirlerinin hiçbirinde babasının kabilesi olan Muzeyne’deki atalarından bahsetmez.

Barışsever Bir Şair

Rivayetler değişkenlik gösterse de Zuheyr, yaklaşık yüz sene yaşayarak muammarinden olmuştur. Uzun ömründe Dâhis ve Gabrâ savaşına şahitlik etmiştir. Bu savaşlar aslında kardeş iki kabile olan Abs ve Zübyan arasında gerçekleşmiştir. Annesinin kabilesi olan Beni Murre’nin liderleri Herim bin Sinan ve Haris bin Avf bu savaşı bitirmek için ölenlerin diyetlerini ödemeyi teklif etmiştir. Barışsever bir şair olan Zuheyr; bu iki lidere övgüler içeren methiyeler kaleme almıştır.

فَأَقسَمتُ بِالبَيتِ الَّذي طافَ حَولَهُ
رِجالٌ بَنَوهُ مِن قُرَيشٍ وَجُرهُمِ
يَميناً لَنِعمَ السَيِّدانِ وُجِدتُما
عَلى كُلِّ حالٍ مِن سَحيلٍ وَمُبرَمِ
تَدارَكتُما عَبساً وَذُبيانَ بَعدَما
تَفانوا وَدَقّوا بَينَهُم عِطرَ مَنشِمِ

زهير بن أبي سلمى

Zuheyr bin Ebî Sulmâ’nın Vefatı

Zuheyr bin Ebî Sulmâ ölmeden kısa süre önce bir rüya gördü. Bu rüyada gökten yere bir halatın uzatıldığını gördü. Halata uzanmasına rağmen ona dokunamadı. Zuheyr, bu rüyayı son peygamberin yaklaşmakta olduğuna ancak ömrünün onun dönemine erişmeye yetmeyeceği şeklinde yorumladı. Çocuklarını yanına çağırarak onlara yakın zamanda  son peygamberin geleceğini ve kendisine iman etmeleri gerektiğini söyledi. Zuheyr; yaratıcıya,dirilişe ve ahirette hesaplaşmaya inanan bir Hanif olarak 609 yılında vefat etti. Arkasında iyiliğe, ahlaklı davranmaya ve barışseverliğe çağrı yapan şiirlerini bıraktı.

Zuheyr b. Ebî Sulmâ’nın Şiiri

Zuheyr birinci tabaka şairlerden olup muallaka sahibidir. En-Nâbiğa ez-Zubyânî ve İmruʾu’l-Kays ile birlikte Cahiliye döneminin üç büyük şairinden biridir. Şiirinde vezin ve kafiye arızaları görülmez. Genellikle sade, berrak ve garib sözcüklere yer vermeyen bir dil kullanmıştır. Çoğunlukla medih ve hiciv türünde şiirler kaleme alan şair yer yer fahr ve tasvir türüne de yer vermiştir. Methiyelerinden yalana başvurmadan kişide bulunan pozitif özellikleri öne çıkarmıştır. Zuheyr, şiirinde daima bir mesaj vermeye çalışmıştır. Bu nedenle onun şiiri didaktik ve hikmetlidir.

Şiirlerin kusursuz olmasını şiirinin inşasına uzun saatler ayırmasına bağlayabiliriz. Zira Zuheyr bir şiiri bir ayda yazar ancak bir yıl boyunca onu düzeltir ve süslerdi. Bundan dolayı Zuheyr’in kasidelerine yıl anlamına gelen “havl” (حول) sözcüğünden türetilmiş “havliyyat” (حوليات) denir.

ana sayfa